Onderzoeksmethode uitgelegd

Wat houdt een observatieonderzoek in?

Bij observatie worden relevante gedragingen en gebeurtenissen feitelijk waargenomen. Dat mag niet onbeperkt: er moet een concrete reden zijn en de aanpak moet noodzakelijk, proportioneel en zorgvuldig zijn.

Wanneer kan observatie passen? →Bekijk de werkwijze ↓

Kort uitgelegd

Observeren is gericht waarnemen.

Het doel is een vooraf bepaalde onderzoeksvraag beantwoorden, niet iemand zonder duidelijke grens volledig in kaart brengen.

Statische observatieWaarnemen vanuit een vaste of beperkte positie.

Dynamische observatieHet gedurende een passende periode volgen van relevante verplaatsingen of activiteiten.

RapportageAlleen relevante feiten, tijden, locaties en waarnemingen worden vastgelegd.

Niet de eerste stap bij ieder vermoeden

Wanneer kan observatie iets toevoegen?

Observatie komt pas in beeld wanneer een concrete vraag niet voldoende met minder ingrijpende middelen kan worden beantwoord.

Kan mogelijk passend zijn

Er bestaat een duidelijke onderzoeksvraag.

Concrete signalen spreken afspraken of verklaringen mogelijk tegen.Een activiteit, overdracht, aanwezigheid of patroon moet feitelijk worden vastgesteld.Beschikbare administratie en gesprekken geven onvoldoende duidelijkheid.Het belang weegt op tegen de verwachte inbreuk op de privacy.

Meestal niet passend

Nieuwsgierigheid is geen onderzoeksgrond.

Er is alleen een vaag gevoel, gerucht of algemeen wantrouwen.Dezelfde vraag kan eenvoudig met een gesprek of interne controle worden beantwoord.Het doel is iemands volledige privéleven of sociale kring in kaart brengen.De inzet is preventief, structureel of zonder duidelijke einddatum.

Concrete aanleiding

Welke feiten maken dat er meer nodig is dan een vermoeden?

Duidelijk doel

Welke ene hoofdvraag moet de observatie beantwoorden?

Lichter middel

Kan een gesprek, documentcontrole of andere stap hetzelfde bereiken?

Beperkte inzet

Welke duur, plaatsen en waarnemingen zijn werkelijk nodig?

Observatie bij ziekteverzuim stelt geen medische diagnose vast.

Alleen een bedrijfsarts beoordeelt arbeidsongeschiktheid en belastbaarheid. Waarnemingen kunnen hooguit feitelijke activiteiten beschrijven; de medische betekenis daarvan mag niet door een onderzoeker of werkgever worden ingevuld.

Zorgvuldige uitvoering

Hoe verloopt een observatieonderzoek?

Vooraf worden doel, noodzaak, wettelijke basis en grenzen bepaald. Tijdens het onderzoek worden alleen relevante gebeurtenissen feitelijk vastgelegd.

Opdracht toetsen

De aanleiding, bevoegdheid van de opdrachtgever en privacybelangen worden vooraf beoordeeld.

Plan begrenzen

Onderzoeksvraag, duur, locaties, middelen en stopmomenten worden zo concreet mogelijk bepaald.

Feitelijk waarnemen

Waarnemingen worden zonder speculatie beschreven. Niet-relevante privé-informatie wordt vermeden.

Rapporteren

Een tijdlijn geeft weer wat relevant is gezien, waar en wanneer, met passend beeldmateriaal indien toegestaan.

De belangrijkste grenzen

Openbaar zichtbaar betekent niet: onbeperkt volgen.

Openbare ruimteWaarnemen is daar eerder mogelijk, maar langdurig en systematisch volgen blijft ingrijpend.

PrivésituatiesSituaties waarin iemand onbevangen zichzelf moet kunnen zijn, worden gerespecteerd.

Technische middelenCamera’s of plaatsbepaling vragen een aparte, strenge juridische toets en zijn niet vanzelfsprekend toegestaan.

Werkplekcamera’sDit is een andere vorm van toezicht, met eigen AVG-, informatie- en mogelijk OR-verplichtingen.

Wat staat er wel in?

Controleerbare, relevante waarnemingen.

Een rapport kan tijden, locaties, handelingen, verplaatsingen en relevante beelden bevatten. Het maakt duidelijk wat rechtstreeks is waargenomen en wat uit een andere bron komt.

Wat bewijst het niet vanzelf?

Geen schuld, intentie of medisch oordeel.

Een waarneming laat zien wat op een bepaald moment zichtbaar gebeurde. De juridische, arbeidsrechtelijke of medische betekenis vraagt om een afzonderlijke beoordeling.

Twijfelt u of observatie proportioneel is?

Gebruik eerst de Bedrijfsrecherchewijzer.

De wijzer helpt bepalen welke feiten ontbreken en of een minder ingrijpende stap waarschijnlijk beter past.

Start de wijzer →

Algemene informatie, gebaseerd op de Regeling particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus en de privacygedragscode, Justis over vergunningen voor particuliere recherchebureaus en Autoriteit Persoonsgegevens over observatie van werknemers. De toelaatbaarheid moet altijd voor de concrete opdracht worden beoordeeld.